Að lesa fyrir börn

Af hverju að lesa fyrir börn?

Foreldrar eru fyrstu kennarar barna. Þeir kenna þeim að labba, tala, hjóla og svo margt annað sem við teljum sjálfsagðan hlut í dag. En foreldrar búa einnig yfir þeim hæfileika að geta undirbúið börnin sín fyrir jákvæða skólabyrjun með því að byggja upp góðan grunn heima fyrir í lestri. Tala við börnin, lesa fyrir þau, ræða um hlutina, syngja lög, segja sögur hvort sem þær eru raunverulegar eða eitthvað sem gerðist, útskýra ný orð þegar þau koma eða barnið spyr. Allt byggir þetta upp reynslu barnanna og þeim mun auðveldara verður fyrir barnið að ná tökum á lestri, lesskilningi og læsi.

Með lestri gefum við börnum tækifæri  á að kynnast nýjum orðum, upplifunum og hugtökum sem þau að jafnaði kynnast ekki í daglegu umhverfi og aðstæðum. Þannig hjálpar lestur til við að búa til stærri og sterkari grunn orðaforða sem hjálpar þeim að læra og nota enn fleiri ný orð sem styrkir síðan málþroska þeirra ásamt leik- og hugarfærni (Ásthildur Bj. Snorradóttir o.fl., 2014, bls. 40, 43).

Lestur er mikilvæg samverustund.

Með því að lifa þig inn í lesturinn, gera raddir, spyrja barnið spurninga fyrir, meðan og á eftir, þá ertu að byggja upp áhuga og jákvæða mynd á lestri.

woman reading a book to the children
Photo by Yan Krukau on Pexels.com

Gott að hafa í huga áður en þú byrjar

Með því að lesa fyrir börnin undirbúum við þau undir lestur. Börn sjá myndirnar í bókunum og geta oft spáð fyrir um hvað sé að fara að gerast, eða þau skapa sína eigin sögu út frá því sem myndirnar sína. Einnig geta börn mjög fljótlega munað um hvað bókin snýst um þegar það skoðar bókina seinna og jafnvel man hvað stendur þó svo að það kunni ekki að lesa. Allt er þetta undirbúningsvinna til lestrarkennslu. Uppsetning lestrarstundarinnar er einnig mikilvægur partur til að stuðla að gæðum og ánægju. Fyrsta sem þarf að skoða er að efnið sem lesið er þarf að hæfa þroska barnsins. Síðan hefur lesbirta, truflanir, raddblær, andlitssvipir og túlkanir allt áhrif. Með því að lifa sig inn í lesturinn þegar lesið er fyrir barnið, eykur þú líkurnar á að barnið haldi athygli og lifi sig inn  í sögunna samhliða þeim sem les (Ásthildur Bj. Snorradóttir o.fl., 2014, bls. 42).

Gott að hafa í huga áður en þú byrjar

Bækur við hæfi

Mikilvægt er að börn sem eru að ná valdi á tungumálinu fái bækur við hæfi, s.s. með orðum sem eru ný í sambland við orð sem þau þekkja (Oakhill o.fl, 2015, bls. 4).

Fjölbreytt lesefni og gott aðgengi

Mikilvægt að börn hafi greiðan aðgang að fjölbreyttu lesefni og að þeim sé gefinn tími til þess að lesa og finna það sem þau hafa áhuga á (Miller og Lesesne, 2022, bls. 39).

Lesum fyrir börn

Gerum lestrarstundir að fjölskyldustundum. Með þessu er börnum kennt að bækur eru mikilvægar og skemmtilegar og einnig að fullorðnir sækjast líka í þær (Kamhi o.fl., 2014, bls. 27).

Byggja upp vana

Að byggja upp vana þar sem börnin lesa á hverjum degi. rannsóknir sýna að þeir sem skora hvað hæst á lestrarprófum lesa að meðaltali um 20 mínútur á dag og spilar yndislestur stóran part samhliða lestri í skólum (Miller og Lesesne, 2022, bls. 39).

Kennum börnum að finna tíma til að lesa

Kennum börnum að lesa sé sjálfsagður hlutur. Þegar við erum að bíða, í bílnum, áður en farið er að sofa, ef vitað er að maður er að fara eitthvert þar sem búist er við biðttíma (Miller og Lesesne, 2022, bls. 41).

Lesum í kringum börn

Börn horfa á og upplifa lestur sem form af ánægju en ekki bara hæfileiki sem þarf að ná, þegar sem þau sjá foreldra sína og aðra fullorðna lesa sér til gamans (Turner o.fl, 2016, bls. 276).

Spurningar

Foreldrar og forráðamenn spila lykilhlutverk i lestrarnámi barna sinna. Fáið börnin til þess að taka þátt með ykkur, gera innkaupa lista, tala við þau, syngja, segja sögur, lesa, allt byggir þetta upp læsi.  En einnig er eitt stærsta hlutverk foreldra að byggja upp jákvæða sýn á lestur og bækur og hún ein og sér dregur börnin langt í lestrarnaminu. Ein leið til þess að byggja upp þessa jákvæðni er að sýna lestrinum áhuga og spyrja spurninga.

Að spyrja spurninga hvetur barnið til hugsunar og hjálpar þeim að byggja upp lesskilning og orðaforða. Þó mikilvægt að hafa í huga að hafa spurningarnar i hæfilegu magni til þess að gera spurningarnar ekki að kvöð. Hér eru nokkrar hugmyndir um hvað hægt sé að spyrja áður en lestur hefst, á meðan á lestri stendur og einnig að sögu lokinni.

Fyrir lestur

Nafnið á bókinni

  • Hvað heldur þú að bókin sé um?
  • Þekkir barnið rithöfundinn eða þann sem myndskreytti?

Myndin á forsíðunni

  • Hvað segir myndin á forsíðunni okkur um bókina?

Skoðið bakhliðina á bókinni og lesið um hvað bókin er

  • Ræðið um hvort að hugmyndir um bókina hafi verið réttar eða hvort að fyrirhugaðar hugmyndir séu réttar.
  • Hvernig heldur barnið að bókin fari?

Sagan

  • Stoppa og ræða um hluti sem tengjast barninu eða barnið getur tengt við. Þannig eflir það lesskilning barnanna.

Orð

  • Stoppið á nýjum orðum og ræðið um merkingu þeirra, reynið að tengja orðin við fyrri upplifanir eða orð sem börnin þekkja fyrir.

Á meðan lestri stendur

  • Hvað þarf ___ að gera?
  • Hvað er ___ að gera í sögunni?
  • Hvar er ___?
  • Þekkir þú þetta orð/Veistu hvað þetta orð þýðir?
  • Hvað heldur þú að gerist næst?
  • Hvað er að gerast á myndinni?
  • Minnir þetta þig á eitthvað sem þú hefur séð eða gert? Hvað?
  • Hverju þarf ___ að komast að?
  • Mannst þú þegar…?
  • Hvaða vandamál er ___ að fást við?

Eftir lestur

Byrja að spyrja spurningu sem hjálpar barninu að tengja við söguna

Það getur verið eitthvað sem barnið sjálft tengir við eins og:

  • Upplifun
  • Atburðir
  • Bækur
  • Fólk

Spurningar um eitthvað ákveðið

Gott er að spyrja um einhverja vissa hluti sem gerðust í sögunni til þess að ræða um innihald hennar. Sem dæmi:

  • Persónur
  • Atburðir
  • Uppsetning sögunnar
  • Vandamálin sem verið var að glíma við
  • Lausnin í endanum

Hvað fannst þér skemmtilegast við söguna?

Fá barnið til þess að rifja upp það sem gerðist og ræða um það:

  • Uppáhalds persóna?
  • Hvað stóð fremst?
  • Hvað hefðir þú gert ef þú hefðir verið X?

Uppsetning sögunnar

Uppsetning sögunnar vísar til í hvar sagan gerðist og hvað sé einkennandi til þess að átta sig á umgjörð hennar:

  • Hvaða tíma dags gerðist sagan?
  • Hvaða árstíð var?
  • Breyttist umhverfið í sögunni?
  • Hvar gerist sagan?
  • Á hvaða tíma gerist sagan?

Höfundurinn

  • Af hverju heldur þú að höfundurinn hafi skrifað þessa sögu?
  • Hvernig finnast þér sögurnar eftir þennan rithöfund?

Boðskapur

Hægt að ræða um hvað boðskapur er með því að spyrja um:

  • Getur þú/þið fundið boðskap í sögunni?
  • Hvað kennir sagan þér um ___?

Heimildir

Ásthildur Bj. Snorradóttir, Anney Ágústsdóttir, Bergrós Ólafsdóttir, Margrét Þóra Jónsdóttir og Sigurður Sigurjónsson, (2014). Snemmtæk íhlutun í málörvun tveggja til þriggja ára barna. Höfundar

(Oakhill o.fl, 2015, bls.)

(Miller og Lesesne, 2022, bls.)

(Turner o.fl, 2016, bls. )

(Kamhi o.fl., 2014, bls.)